CG Landmark
चितवनमा २८० चेपाङ परिवार बाख्रापालनमा

दसैँमा खसीबोका बेचेर चेपाङका एउटै परिवारले कमाउँछन् पाँच लाख

सफल खबर संवाददाता

विहीबार, २९ असोज २०७७, ०९ : २५
दसैँमा खसीबोका बेचेर चेपाङका एउटै परिवारले कमाउँछन् पाँच लाख

चितवन । देशकै मध्ये क्षेत्र चितवनमा कालिका, इच्छाकामना, राप्ती नगरपालिका, भरतपुर महानगरको उत्तरी भागको माथिल्लो भेगमा चेपाङ समुदायको बस्ती छ । उनीहरूको बसोबास वनजङ्गल नजिक, भिरालो परेको जमीन, खोलानजिक छरिएर रहेको छ । उनीहरूको पुख्र्यौली पेशा खोरिया खेती तथा शिकार हो तर, अहिले चेपाङ समुदाय बाख्रापालनमा लागेर मनग्य आम्दानी गरिरहेका छन् । 

कालिका नगरपालिका वडा नं १० का आइते चेपाङले बाख्रापालन सुरु गरेको पाँच वर्षभन्दा बढी भयो । अहिले पनि उनको घरमा करिब ५० वटा बाख्रा छन्, यसपटकको दसैँमा उनले झन्डै २० वटा खसीबोका बेच्ने उद्देश्य राखेका छन् । उनी भन्छन्, ‘एउटा खसी पाँच हजारमा विक्री गर्न सकियो भने पनि एक लाख रुपैयाँ सजिलै आम्दानी हुन्छ ।’

Yeti Diistillery Tansen Cement box

गत वर्ष उनले ८० हजारको खसीबोका बेचेका बताउँछन् ।  उनले थपे, ‘बाख्रापालनले जीवनस्तर चलाउन सहज भएको छ, मेरोमात्र होइन, बाख्रापालन गर्ने चेपाङ समुदायको जीवनस्तर नै विस्तारै माथि उठेको छ ।’ उनका अनुसार हिजोको दिनमा गिठ्ठाभ्याकुरमा भर पर्ने चेपाङ समुदाय आज बाख्रापालन गरेर आफ्नो जीवनलाई माथि उठाइरहेका छन् ।

सरकारी, गैरसरकारी संघसंस्थाहरुले चेपाङ समुदायलाई बाख्रापालनमा आकर्षण गर्ने विभिन्न कार्यक्रमहरु ल्याएपछि चेपाङ परिवारहरु बाख्रापालनतर्फ लागेको हुन् । चितवनका स्थानीय तहहरुले पनि बाख्रापालनमा लागेका चेपाङ समुदायहरुलाई अनुदानहरु उपलव्ध गराएका छन् । कालिका नगर प्रमुख खुमनारायण श्रेष्ठ, इच्छाकामना गाउँपालिका प्रमुख गीताकुमारी गुरुङ, राप्ती नगर प्रमुख प्रभा बरालले चेपाङ परिवारको जीवनस्तर उकास्न बाख्रापालनमा विशेष जोड दिएर विभिन्न अनुदानका कार्यक्रमहरु ल्याइएको बताए । 

कालिका नगरपालिका वडा नं १० मा रहेको उद्यमी महिला सहकारी संस्थाका सल्लाहकार महेन्द्रबहादुर प्रजाले कालिकामा रहेका चेपाङ समुदायले उत्पादन गरेको सबै बाख्रा खरिद गर्दै आएको बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘बाख्राको बजारको कुनै समस्या छैन, व्यवसायीहरु घरघरै आएर पनि बाख्रा उठाउँछन्, व्यवसायी नआए चेपाङहरुले सहकारीमा लगेर बाख्रा बेच्छन् । सहकारीले बाख्रा पोखरा, काठमाडौँ र भरतपुरको बजारहरुमा पठाउँछ । 

महेन्द्रबहादुर प्रजाले कालिकामा बाख्रापालन नगर्ने चेपाङको कुनै घर नै नभएको दाबी गरे । उनले भने, ‘आठ÷दस वटा बाख्रा त सबै चेपाङको घरमा छ, दसैँको बेलामा एउटा चेपाङ परिवारले खसीबोका बेचेर २० हजार कमाउनुलाई सामान्य मानिन्छ ।’ दसैँको बेलामा एउटा चेपाङ परिवारले खसीबोका बेचेर पाँच लाखसम्म कमाएको उनी बताउँछन् । ‘दसैँको बेलामा एक डेढ लाख त प्रायःले कमाइरहेका छन्, बढी कमाउनेले ३ देखि ५ लाखसम्म कमाउँछन’ उनले भने, ‘वर्षभरिको खर्च दसैँमा खसीबोका बेचर कमाउँछन् ।’ उद्यमी महिला सहकारीले बाख्रापालनको लागि किसानलाई ऋणसमेत दिँदै आएको छ ।  

चेपाङ संघ चितवनका अध्यक्ष भीम चेपाङले कालिका, राप्ती, इच्छाकामना र भरतपुरको उत्तरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने चेपाङहरु बाख्रापालनमा आकर्षण भएको बताए । उनले भने, ‘चितवनमा चेपाङ समुदायका करिब ७०० घरघुरी छन्, त्यसमा ४० प्रतिशत अर्थात् २८० परिवारले व्यावसायिक रुपमा बाख्रापालन गरेका छन् ।’ उनीहरुको प्रमुख आम्दानीको स्रोत नै बाख्रापालन रहेको उनी बताउँछन् ।  उनले पनि इच्छाकामना र कालिकाका बाख्रापालनमा लागेका चेपाङ किसानहरुले दुई लाखदेखि पाँच लाखसम्म आम्दानी गरेका बताए ।

उनले भने, ‘दसैँमा कत्ति नभएको चेपाङको घरमा पनि १५-२० वटा बाख्रा हुन्छन्, बाख्रा बेचेर चेपाङहरु घरघडेरी त जोड्न सकेका छैनन्, तर उनीहरुलाई आफ्नो गुजारा चलाउन सहज भएको छ, बालबच्चा पढाउन सकेका छन्, खानलाउन पुगेको छ ।’ आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानको ५९ जनजातिमध्ये चेपाङ एक हो । २०६८ को जनगणना अनुसार नेपालमा चेपाङहरूको जनसंख्या ६८,३९९ रहेको छ । पछिल्लो समय डेढ लाखभन्दा बढी चेपाङको जनसंख्या पुगेको अनुमान गरिएको छ । यिनीहरू मकवानपुर, धादिङ, चितवन, गोरखा, लमजुङ र तनहुँ जिल्लाहरूमा छरिएका बसेका पाइन्छन् ।

चेपाङहरूको जीवन वनजङ्गल र जमिनसँग अति नजिकसँग जोडिएको छ । घरहरू सामान्यतया एकतले ढुङ्गा र माटोले बनेको र खरले छाएको हुन्छन् । पछिल्लो समय स्थानीय तहले जस्ता वितरण गर्न थालेपछि खरले छाएको चेपाङको घर पनि क्रमशः कम हुँदै गएको छ ।  कतिपय चेपाङहरूको घर भने काठ तथा सेउलाले बेरेर बनाइएको पनि पाइन्छ । उनीहरूको पुख्र्यौली पेशा खोरिया खेती तथा शिकार नै हो । विपन्न चेपाङ परिवार हाल आएर आधुनिक जीविकोपार्जनका माध्यमहरू कृषि, तरकारी खेतीतर्फ लागेका छन् । 

विभिन्न संघसंस्थाको सहयोगमा पछिल्लो समय चितवनका चेपाङहरु बाख्रापालनतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् । विगत पाँच, सात वर्षदेखि चितवनको कालिका नगरपालिका, राप्ती नगरपालिका, इच्छाकामना गाउँपालिकाका चेपाङ समुदाय बाख्रापालनमा लागेका छन् ।