चितवन जेन–जी आन्दोलन: को–को संलग्न? घटनापछि अनुसन्धानले देखायो बहुपक्षीय भूमिका

चितवन । भदौ २६ — भदौ २३ र २४ गते चितवनमा भएको जेन–जी (Gen Z) आन्दोलन हिंसात्मक बन्दै गएपछि त्यसमा संलग्न पक्षहरूको विषयमा विभिन्न तथ्यहरू बाहिर आएका छन्। प्रारम्भिक रूपमा भ्रष्टाचार अन्त्य, सुशासन कायम र सेवा प्रवाह सुधारका मागसहित सुरु भएको आन्दोलन पछिल्लो चरणमा तोडफोड, आगजनी र हिंसामा परिणत भएको देखिएको छ।

आन्दोलनको नेतृत्व र सुरुआती स्वरूप

आन्दोलनको नेतृत्व जेन–जी पुस्ताका अगुवाहरू—आभार सापकोटा, रविन केसी, सन्दीप न्यौपाने, मिलन कँडेल, अमित नगरीलगायतले गरेका थिए। उनीहरूले जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा ज्ञापनपत्र बुझाउँदै शान्तिपूर्ण प्रदर्शनको आह्वान गरेका थिए।

भदौ २३ गते बिहान करिब २०० युवाको सहभागितामा सुरु भएको प्रदर्शन र्‍याली र नाराबाजीमा सीमित रहेको थियो।

स्थिति किन बिग्रियो?

प्रदर्शनका क्रममा भरतपुर महानगरपालिका अगाडि तनाव बढेपछि प्रहरी हस्तक्षेपमा अश्रुग्यास, लाठीचार्ज र हवाई फायर प्रयोग गरियो। त्यसपछि आन्दोलन उग्र बन्दै गएको देखिन्छ।

त्यसै दिन काठमाडौंमा भएको हिंसात्मक घटनाको प्रभावले पनि चितवनमा आन्दोलनकारी थप उत्तेजित बनेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

दोस्रो दिन: नियन्त्रण बाहिरको भीड

भदौ २४ गते हजारौंको भीड सडकमा उत्रियो। यस दिन आन्दोलन जेन–जी समूहमा सीमित नरही विभिन्न समूहको सहभागिता देखिएको छ।

आपराधिक समूह

ज्याला मजदुरी गर्ने समूह

कवाडी संकलन गर्ने समूह

सर्वसाधारण भीड

यी सबै मिसिँदा आन्दोलन नियन्त्रण बाहिर गएको बताइएको छ।

राजनीतिक दलका कार्यकर्ताको संलग्नता

अनुसन्धानका क्रममा विभिन्न राजनीतिक दलका जिल्ला तथा स्थानीय तहका नेता–कार्यकर्ता प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा संलग्न रहेको संकेत भेटिएको छ।

विशेषगरी:

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)

नेकपा एमाले

नेपाली कांग्रेस

नेकपा (माओवादी केन्द्र)

राप्रपा

नेकपा (विप्लव समूह)

नेकपा (बहुमत)

केही स्थानमा सरकारी कार्यालय र निजी घरहरूमा आक्रमण गर्दा भीडलाई निर्देशन दिने भूमिकामा राजनीतिक कार्यकर्ता देखिएको उल्लेख गरिएको छ।

लक्षित आक्रमण र अराजकता

सरकारी कार्यालयहरूमा आक्रमण

राजनीतिक दलका कार्यालयमा तोडफोड

नेताहरूका निजी घरमा आगजनी

सवारी साधन र निजी सम्पत्तिमा क्षति

कतिपय घटनामा व्यक्तिगत रिसइवीका आधारमा लक्षित आक्रमणसमेत भएको देखिएको छ।

क्षति र मानवीय हानि

जिल्लामा मात्र करिब १ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँभन्दा बढी क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।

५० भन्दा बढी सरकारी कार्यालयमा क्षति

७० भन्दा बढी स्थानीय तहका भवनमा तोडफोड

५० भन्दा बढी निजी घरमा आक्रमण

१०० भन्दा बढी सवारी साधनमा क्षति

आगजनीका क्रममा २ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ।

निष्कर्ष

चितवनको जेन–जी आन्दोलन सुरुमा शान्तिपूर्ण मागसहित अघि बढे पनि विभिन्न समूहको घुसपैठ, राजनीतिक प्रभाव र बाह्य घटनाको असरका कारण हिंसात्मक बनेको देखिन्छ।

यस घटनाले केवल युवा आन्दोलन मात्र नभई समग्र सामाजिक, राजनीतिक र सुरक्षा संयन्त्रको कमजोरी उजागर गरेको विश्लेषण गरिएको छ।