Safal Khabar - ज्वरो रक्त क्यान्सरको पनि लक्षण हो, यो डाक्टरले पनि सिकून्
आइतबार, २९ भदौ २०७६ (Sunday, 15 September, 2019)
ज्वरो रक्त क्यान्सरको पनि लक्षण हो, यो डाक्टरले पनि सिकून्
बिहिबार, १९ असार २०७६, १२ : ०१
ज्वरो रक्त क्यान्सरको पनि लक्षण हो, यो डाक्टरले पनि सिकून्

चितवन । भरतपुर क्यान्सर अस्पतालका बाल क्यान्सर रोग विशेषज्ञ हुनुहुन्छ डा. कृष्णसागर शर्मा । क्यान्सर अस्पतालमा एघारौँ तहको कन्सल्टेण्टका रुपमा कार्यरत रहनुभएको छ । डा. शर्मा बाल क्यान्सर युनिटका प्रमुखसमेत रहनुभएको छ । 

डा. शर्माले २०५८ सालमा एमबीबीएसको पढाई पूरा गरी २०६० सालमा बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा मेडिकल अधिकृतका रुपमा सेवा प्रवेश गरे । 

२०६६ सालमा जापानको नेशनल क्यान्सर इन्स्टिच्युटबाट बाल क्यान्सर, ब्लड क्यान्सर र बोनम्यारो प्रत्यारोपण विषयमा अध्ययन गरेका थिए । उनै डाक्टर शर्मासँग बालबालिकामा हुने रक्त क्यान्सरको विषयमा सफल खबरले भरतपुर क्यान्सर अस्पताल पुगेर गरेको कुराकानी, उहाँकै शव्दमा :

nic asia
Yeti Diistillery

बालबालिकामा देखिने प्रमुख क्यान्सर भनेको नै रक्त क्यान्सर हो । विश्वमा बालबालिकामध्ये एक तिहाइमा एएलएल (एक्युट लिम्फोब्लाष्टिक ल्युकेमिया ) रक्त क्यान्सर देखिन्छ । जुन बालबालिकामा बढी देखिने रक्त क्यान्सर हो । यो क्यान्सर सेतो रक्त कोषमा हुने क्यान्सर हो । 

बोनम्यारोले रगत बनाउँछ । रगत बनाउने कोषहरुमध्ये सेतो रक्तकोषहरु परिपक्व नहुँदा यो क्यान्सर देखिन्छ । यो क्यान्सर भएका बिरामीलाई छदेखि आठमहिना भर्ना गरेर नियमित औषधी उपचार गर्नुपर्छ । यही अवधिमा किमोथेरापी दिइन्छ । 

बालबालिकालाई देखिने अन्य दुई रक्त क्यान्सर सीएमएल र एएमएल  (एक्युट माइलोइड ल्युकेमिया) हुन्छन् । यी दुई क्यान्सर बालबालिकामा अली कम हुन्छन् । सामान्यतया बालबालिकामा देखिने रक्त क्यान्सर एएलएल, सीएमएल र एएमएल गरी तीन प्रकारका हुन्छन् ।

एएलएल रक्त क्यान्सर छोरीमा देखिएको छ भने दुईवर्षसम्म उपचार गरेमा निको हुन्छ तर छोरामा क्यान्सर देखिएको छ भने करिब तीनवर्ष नियमित उपचार गनुपर्छ । छोरामा तीन वर्ष उपचार गनुपर्ने मुख्य कारण अण्डकोषमा क्यान्सर बाँकी रहन सक्छ । जसका कारण छोरालाई लामोसमय उपचार गनुपर्छ, पछि पुनः उक्त क्यान्सर नदोहोरियोस् । 

विकसित देशहरुमा रक्त क्यान्सर ८० देखि ९० प्रतिशत पूर्णरुपमा निको हुन्छ । हामीले पनि भरतपुर क्यान्सर अस्पतालमा रक्त क्यान्सर लागेर आएका ८० प्रतिशत बालबालिकालाई पूर्ण रुपमा निको बनाउन सकेका छौँ । बालबालिकाहरुमा के कारणले रक्त क्यान्सर देखिन्छ भन्ने अहिलेसम्म कुनै प्रमाणित भएको छैन । तर बालबालिका हुकाईको क्रममा जीनमा आएको परिवर्तनले नै बालबालिकामा रक्त क्यान्सर हुने गरेको पाइन्छ । 

जन्मनेबित्तिक्कै क्यान्सर पनि हुन सक्छ
सामान्यतयः २ वर्षदेखि १२ वर्षसम्म उमेरका बालबालिकालाई रक्त क्यान्सर बढी देखिएको छ । भरतपुर क्यान्सर अस्पतालमा यतिबेला २७ जना रक्त क्यान्सर भएका बालबालिका छन् । तीमध्ये धेरै २ देखि १२ वर्षसम्मकै छन् । 
जन्मनेबित्तिक्कै शिशुले क्यान्सर लिएर आएका पनि हुन  सक्छन् । तर त्यतिबेला थाहा हुँदैन, क्यान्सर परीक्षणमा ल्याइहाल्ने कुरा पनि भएन, विस्तारै उसलाई क्यान्सरका जिवाणुले आक्रमण गर्न थालेपछि अनि बल्ल हामीलाई थाहा हुन्छ । कतिको २ वर्ष, ५ वर्ष १० वर्ष, कतिको १५÷१७ वर्षमा देखिन्छ । 

तर केही हदसम्म गर्भवती महिलाले सिटीस्क्यान र भिडियो एक्सरे गरिएन भने जोखिम कम हुन्छ, तर भिडियो एक्सरे नगरी सुख पनि छैन । पछिल्लो समय अस्पतालमा क्यान्सरको उपचार गर्न आउने बालबालिकाको संख्या बढिरहेको छ । विश्वमा बालबालिकालाई हुने क्यान्सरमध्ये ५० प्रतिशत रक्त क्यान्सर देखिने गरेको छ । पहिलाको तुलनामा अहिले कुनै पनि समस्या देखिनेबित्तिकै तुरुन्तै उपचारका लागि ल्याउने गरेका छन् । क्यान्सर पनि निको हुन्छ भन्ने जनचेतना अभिभावकमा बढेको छ ।  

समयमा क्यान्सरका बिरामी उपचारका लागि आएमा कम खर्चमा उपचार हुन्छ । धेरै बालबालिकाले रक्त क्यान्सरलाई जितेका छन्, समयमै क्यान्सरको पहिचान गरी नियमित औषधि सेवन र फलोअप उपचारमा आउने बालबालिकाले सजिलै रक्त क्यान्सरलाई जित्न सक्छन् । 

बालबालिकामा देखिने लक्षण
धरैजसो रगतको क्यान्सरमा रगत जथाभावी बढ्ने हुन्छ । नाक, मुख, गिजा, छाला, पेट वा शरीरको अन्य भागमा अत्यधिक रक्तश्राव हुने गर्दछ । शरीरमा सेतो रक्तकोष डब्लुविसी अत्यन्त बढ्ने वा एकदम कम हुने गर्दछ । शरीरमा संक्रमण भइरहने, निमोनिया हुने, कडा खालको संक्रमण हुनसक्छ, हेमोग्लोविन घटेर बिरामी हिँड्न नसक्ने, स्वाँस्वा हुने, भ¥याङ चढ्दा अप्ठ्यारो हुने, थाकेको महसुस गर्ने, कान कराइरहेको जस्तो हुने, खुट्टा गल्ने हुन्छ । 

प्लेटलेस बढ्ने र रातो रक्तकोष बढ्ने क्यान्सरमा कि पक्षघात हुने कि मस्तिष्कघात हुने, कि हृदयघात पनि हुनसक्छ । रातो रगत अत्यन्त बढेर रगत बाक्लो हुने र जम्ने हुन्छ । रगत मुटु या दिमाग (गिदी) मा जम्दछ । त्यसले गर्दा हृदयघात वा मस्तिष्कघात हुने गरेको छ । यी बाहेक हड्डी भाँचिएर पनि रगतको क्यान्सर भएर आएका हुन्छन् । 

पहिलो लक्षण भनेकै हड्डी भाँचिन्छ । ढाड दुख्यो भनेर चिकित्सककहाँ जान्छन् । त्यो बेला हड्डी भाँचिएको भन्ने थाहा हुन्छ । त्यसको कारण खोज्दै जाँदा रगतको क्यान्सरले पनि हड्डी भाँचिएको हुन्छ । रोगमा हड्डी भाँचिएर वा मिर्गौला बिग्रिएको हुन्छ । मिर्गौला बिग्रियो भनेर डाक्टरकहाँ जाँदा रगतको क्यान्सरले गर्दा मिर्गौला बिग्रिएको भन्ने पत्तो लाग्दछ । 

रगत कमी भएर हुने क्यान्सर, शरीरमा गाँठागुँठी पलाएर हुने क्यान्सर, हड्डी भाँच्चिएर र मिर्गौला बिग्रिएर पनि रक्त क्यान्सर हुने गर्दछ । रगत बाक्लो भएर पनि रक्तक्यान्सर हुने गर्दछ । 
कतिपय बालबालिकामा घाँटीमा र काखीमा गाँठा आउँछ । सबैको एकै प्रकारको लक्षण देखिन्छ भन्ने छैन । यसको सुरुको लक्षण  ज्वरो हो । ज्वरो आउनेबित्तिक्कै हामी क्यान्सर भएकी भन्ने शंका गर्दैनौँ । 

उपचारमा ढिलो आउँछन् 
रक्त क्यान्सरको लक्षण पहिलो ज्वरो हो । ज्वरो आउनेबित्तिक्कै अभिभावक बालबालिकालाई लिएर मेडिकलतिर जान्छन् । क्यान्सरले ज्वरो आएको हो कि भन्ने सोच मानिसमा आउँदैन । अन्य औषधि खान्छन् । सम्बन्धित बाल रोग विशेषज्ञबाहेक अरु डाक्टरले ज्वरो आउँदैमा क्यान्सर पनि हुन सक्छ भन्ने भेउ नै पाउँदैनन् । ज्वरोका अन्य औषधि चलाउँछन्, बिरामीलाई महिना दिनसम्म विभिन्न परीक्षण गराउँदै हस्पिटलमा राखिन्छ, अनि लास्टमा बल्ल क्यान्सर अस्पतालमा आउँछन् । बिरामी आउँदासम्म ढिला भइसकेको हुन्छ । भरतपुर क्यान्सर अस्पतालमा आउने आधा रक्त क्यान्सरका बिरामी उपचारमा ढिला आइरहेका छन् । 

बालबालिकामा ज्वरो आउनेबित्तिक्कै तुरुन्तै रगत परिक्षण गर्नुपर्छ । रगत परीक्षण गर्दा गरेर रगतसँगै बोनम्यारो (हड्डीको रातो मासी) जाँच गर्दा क्यान्सर भए नभएको पत्ता लाग्छ । कोही कोही अभिभावक सुरुको अवस्थामा आफ्नो बालबालिकालाई आएको ज्वरो निकै भएन भनेर लिएर आउनुहुन्छ । पछि चेकजाँच गर्दा रक्त क्यान्सर देखिएको हुन्छ भने कोही आफ्नो बालबालिकालाई गम्भीर र अन्तिम अवस्थामा लिएर आउनुहुन्छ । 

क्यान्सर सुरुको अवस्थामा आफ्नो बालबालिका उपचारका लागि ल्यायौँ भने समयमा निको हुन्छ । तर ढिलो र गरेर उपचारका लागि आफ्ना बालबालिका लिएर आयौँ भने उनीहरुमा औषधी कडा चढाउनु पर्छ । औषधीको असरले गर्दा पनि जोखिम बढ्छ । 

अभिभावक, डाक्टरलाई तालिम आवश्यक
क्यान्सरको उपचारमा दुई वटा कुरा महत्वपूर्ण हुन्छन् । एउटा क्यान्सरलाई  सुधार्नुपर्छ । अर्को क्यान्सरलाई सिध्याउने गरी औषधी चलाउँदा बच्चालाई संरक्षण गनुपर्छ । त्यो औषधीले बच्चामा पनि असर गर्छ । हाम्रोजस्तो अविकसित देशहरुमा संक्रमण नियन्त्रण गर्न समस्या छ । किमोथेरापी दिँदा कतिपय बालबालिकाहरुमा संक्रमण हुने हुन्छ । 
क्यान्सर भएका बालबालिकाको अभिभावकको संक्रमण रोक्न महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । अभिभावक आफूले पनि नङ् काट्नु पर्छ, साबुनपानीले हात धुनुपर्छ, सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ, कपडा सफा लगाउनुपर्छ । किमोथेरापी दिएका बालबालिकाहरुलाई पनि धुलोमा लैजानुभएन । धेरै जना मानिससँग भेट्न दिनुभएन । खानेकुरा सफा शुद्ध दिनुपर्छ । यी सबै वातावरणको प्रभाव हुन्छ । अहिले नै विकसित देशहरुको बराबरको उपचारको दरअनुसार सफल गराउन सक्छौँ भन्न सक्दैनौँ । तर हामी जहाँ छौँ, त्यहाँबाट सुधार गर्न सक्छौँ । 

अहिले समस्या भनेको क्यान्सरको शंका नगरी अन्यको उपचार गरेर बस्ने डाक्टरहरु पनि यहाँ छन् । ज्वरो आउँदैमा पहिला त बिरामी क्यान्सर अस्पताल आउँदैन । अन्य अस्पताल जान्छ । त्यहाँका डाक्टरले अन्तिममा क्यान्सर अस्पताल पठाइरहेका हुन्छन् । ती डाक्टरहरुलाई यस्तो लक्षण भएमा क्यान्सर हुन सक्छ, यिनीहरुलाई क्यान्सर अस्पताल रिफर गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा डाक्टरहरु समेत टे«निङ दिनुपर्छ । 
क्यान्सर भएका बालबालिकाको अभिभावकलाई कसरी संक्रमणबाट आफ्नो बालबालिकालाई जोगाउन भन्ने विषयमा शिक्षा दिनुपर्छ । स्वास्थ्यकर्मीहरु अन्य काम गर्ने कर्मचारीमा संक्रमण सम्बन्धी तालिम दिन सक्यौँ भने संक्रमण दर घटाउन सकिन्छ । 

उपचार
रगतको क्यान्सरको उपचार किमोथेरापी दिएर गर्ने हो । त्यसपछि बोनम्यारो प्रत्यारोपण गरिन्छ । यो बाहेक अन्य उपचार त्यति प्रभावकारी छैन । भरतपुर क्यान्सर अस्पतालमा बोनम्यारो प्रत्यारोपण छैन । कसैलाई रगतको क्यान्सर भयो भनेर अस्पताल आउनेलाई कस्तो खालको क्यान्सर हो छुुट्याएर उपचार गरिन्छ । जटिल क्यान्सर भएको छ भने ३० देखि ४० प्रतिशत सफल उपचार हुन सक्छ । हड्डी भाँचिएर वा मिर्गौला बिग्रिएर रगतको क्यान्सर (मल्टिपल मायोलोमा) भएको छ भने छुट्टै किसिमको उपचार गर्ने गरिन्छ । 

६५ वर्षमाथिको बिरामी छ भने पहिलो उपचार तीन–चारपटक किमोथेरापी दिएर बोनम्यारो प्रत्यारोपण गर्नुपर्छ । लिम्फोमा बिरामीलाई कतिपयलाई औषधि पनि नदिए हुन्छ । उनीहरूलाई हेरचाह गरे मात्र पनि पुग्छ । धेरैजसोलाई किमोथेरापी दिएर उपचार गर्नुपर्छ । लिम्फोमामा हजकिङ भन्ने बिरामीलाई पनि किमोथेरापी मात्र दिएर ७० देखि ९० प्रतिशत रोग निको पार्न सकिन्छ । किमोथेरापी दिएर पनि रोग बल्झिएर आएको खण्डमा बोनम्यारो प्रत्यारोपण गर्नुपर्ने हुन्छ । 

रगत बाक्लो हुने रोगमा बिरामीको अवस्था हेरेर उपचार गर्नुपर्छ । कसैलाई रगत फाल्नुपर्छ भने कोहीलाई औषधि दिएर पनि बचाउन सकिन्छ । रातो रगत मात्र बढेको छ भने औषधि खाएर र समयसमयमा रगत झिकेर पनि १५ देखि २० वर्ष बचाउन सकिन्छ ।

रोगको प्रकृति अनुसार उपचार हुने हुँदा रक्त क्यान्सर हुने बित्तिकै मरिहाल्छ भन्न मिल्दैन । १५–२० वर्षपछि अर्को औषधि आइसकेको हुन्छ । क्यान्सरका बिरामीलाई पाँच वर्ष बचाउनु भनेको ठूलो हो । अर्को पाँच वर्षमा अन्य औषधिहरूको विकास भइसकेको हुन्छ । बोनम्यारो प्रत्यारोपण अत्यन्त जटिल हुन्छ । हेर्दा एउटाको बोनम्यारो अर्कोलाई दिएजस्तो देखिन्छ तर धेरै गाह्रो हुन्छ । प्रत्यारोपणको क्षेत्रमा बोनम्यारो प्रत्यारोपण सबैभन्दा अप्ठ््यारो प्रत्यारोपणमध्ये पर्दछ । यो महँगो हुन्छ । 

प्रतिक्रिया दिनुहोस