CG Landmark
आज विश्व उच्च रक्तचाप दिवस

उच्च रक्तचाप बन्दै ‘साइलेन्ट किलर’

सफल खबर संवाददाता

शुक्रबार, ०३ जेठ २०७६, १७ : २८
उच्च रक्तचाप बन्दै ‘साइलेन्ट किलर’

चितवन । विश्वभर उच्च रक्तचाप बिरामीको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ । नेपालमा पनि यसको समस्या वर्सेनि बढिरहेको छ । पछिल्लो समय नेपाली युवाहरुमा पनि उच्च रक्तचापको समस्या बढिरहेको छ । उच्च रक्तचाप मुटुरोगका कारकमध्ये एउटा प्रमुख कारक हो ।

विश्वभर उच्च रक्तचापले चार बयस्कमध्ये १ जनालाई असर गरिरहेको छ । वर्सेनि एक करोड जनाको मृत्यु भइरहेको छ । अमेरिकन हाट असोसियसन (एएचए) को तथ्यांकअनुसार २०१० मा अनुमानित बिरामीको संख्या १.३९ अर्ब थियो भने यो संख्या २०२५ मा बढेर १.५६ अर्ब हुने अनुमान गरिएको छ । नेपालमा उच्च रक्तचापको बढ्दो अवस्था छ । नेपालमा पछिल्लो १५ वर्षमा तेब्बरको दरले उच्च रक्तचाप बढेको छ । 
आज विश्व उच्च रक्तचाप दिवसको दिन सफल खबरले पुरानो मेडिकल कलेज भरतपुर (सीएमएस) का वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ डा मनोज श्रेष्ठसँग यसको अवस्था, लक्षण र नियन्त्रणको विषयमा गरिएको कुराकानी :

Yeti Diistillery Tansen Cement box

उच्च रक्तचापको परिभाषा 
कुनै व्यक्तिले आराम गरिरहेको अबस्थामा दुई वा त्योभन्दा बढी पटक भिन्दा भिन्दै परिस्थितिमा रक्तचाप जाँच गर्दा उक्त व्यक्तिमा माथिको रक्तचाप १३० वा बढि र तलको रक्तचाप ८० वा बढि भएको अवस्थालाई उच्च रक्तचाप अर्थात हाईपरटेन्सन भनिन्छ । उच्च रक्तचापलाई निम्नाअनुसार वर्गिकरण गरिएको छ (अमेरिकन हाट असोसियसन, २०१७)
नर्मलः १२० र ८० भन्दा कम 
एलिभेटेडः १२०—१२९ र ८०
हाईपरटेन्सन 
१) स्टेज १ ः १३०—१३९ र ८०—८९
२) स्टेज २ ः १४० र ९० भन्दा बढी
उच्च रक्तचाप प्राइमेरी र सेकेन्डरी गरी दुई प्रकारका हुन्छन् । प्राइमेरी रक्तचाप ९५५ र सेकेन्डरी रक्तचाप ५५ जति हुन्छ । प्राइमेरी रक्तचापको खास कारण थाहा नभएपनि अव्यवस्थित जिवनशैली (चुरोट रक्सी सेवन, मोटोपना, निष्कृय जीवनशैली) र बंशाणुगत मुख्य रहेको छ भने सेकेन्डरी रक्तचापको कारण मृगौलाका रोगहरु, गर्भ निरोधक चक्की, थाइराइड, प्याराथाइराइणका समस्याहरु, मुटुको समस्याहरु हुन सक्छन् ।

नेपालमा उच्च रक्तचाप
नेपाल डेमोग्राफिक हेल्थ सर्भे (एन.डि.एच.एस) ले  नेपालमा उच्च रक्तचाप दिनानुदिन बढिरहेको छ । पहिले उच्च रक्तचापलाई बुढ्यौली रोगको रुपमा लिइन्थ्यो भने अहिले यस रोगले उमेर नभनी वयस्कहरुमा समेत देखिएको छ जसको प्रमुख कारण अव्यवस्थित जीवनशैली र मानसिक तनाव, खानपान, धुमपान, मध्यपान, अनिद्रा आदि हुन् । 
नेपालमा गरिएका पछिल्ला सर्वेक्षण अनुसार युवामा हुने हृदयघातको ५० प्रतिशत कारण उच्च रक्तचाप हो । मस्तिष्कघातमा ७४ प्रतिशत र मिर्गौला खराबी हुनुमा ९० प्रतिशत कारण पनि उच्च रक्तचाप भएको पुष्टि भएको छ ।

उच्च रक्तचाप साइलेन्ट किलर
उच्च रक्तचापलाई मेडिकल भाषामा हाइपरटेन्सन भनिन्छ । जसको शाब्दिक अर्थ मुटु तथा रक्तनलीहरुमा दबाब बढ्नु हो । विश्वस्वास्थ्य संगठनले उच्च रक्तचापलाई सुषुप्त हत्यारा अर्थात् साइलेन्ट किलरको संज्ञा दिएको छ । 
उच्च रक्तचापले तत्कालै कुनै ठूलै असर पार्ने सम्भावना कम भए पनि लामो समयको अन्तरालपछि मानिसलाई बिस्तारै रोगी बनाउँदै मृत्युशैयामा पु¥याइरहेको हुन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा उच्च रक्तचापको खतरा पनि क्रमिक रुपले बढ्दै जान्छ । उच्च रक्तचाप महिला पुरुष दुवैमा हुन्छ । सामान्य भाषामा भन्दा माथिको प्रेसर १४० वा सोभन्दा बढी र तलको ९० वा सोभन्दा बढी हुनुलाई उच्च रक्तचाप भनिन्छ ।

यस्ता हुन्छन् लक्षणहरु 
सामान्यतया उच्च रक्तचापका लक्षणहरु नदेखिन पनि सक्छन त्यसैले यसलाई थाहै नपाई सिध्याउने रोग भनिन्छ । नियमित बिरामीको जाँच गर्दा अथवा यसको कारणले भएको कुनै जटिलता पछिमात्र पत्ता लाग्छ जस्तै हृदयघात, पक्षघात । कुनै बिरामीहरुमा रिँगटा लाग्ने, टाउको दुख्ने (पछाडीको भाग), मुटु हल्लने, आँखा धमिलो देख्ने, नाक वा मुखबाट रगत आउने, पछाडिबाट कसैले धकलेजस्तो हुने आदि यसका लक्षण देखिन सक्छन ।

गर्नुपर्ने जाँचहरु र औषधि 
उच्च रक्तचापले मुटु, मस्तिष्क, मृगौला, आँखालाई असर गर्ने हुँदा उच्च रक्तचापको बिरामीले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार छातीको एक्स रे, इ.सि.जि वा इको, मृगौलाको जाँच, सुगर, बोसो, थाईराईड जाँच गर्नुपर्छ । उच्च रक्तचाप भएको मान्छेले एकचोटी औषधि खाएमा जीवनभर खानुपर्छ भन्ने एकदम गलत मान्यता हो । औषधि खाइरहेको मान्छेको उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा आयो भने चिकित्सकको सल्लाहमा उच्च रक्तचापको औषधि छोड्न पनि सकिन्छ । तर एकचोटी खाएको मान्छेले जीवनभर औषधि खानुपर्छ भन्ने धारणा गलत छ । 

जीवनशैली र खानपान 
रोगीको तौल घटाएर बीएमआइ २५ भन्दा कम राख्नुपर्छ । नुनको मात्रा कम खानुपर्छ । (१ दिनमा ६ ग्रामभन्दा कम) फलफूल, सागपात, तरकारी र कम मात्रामा फ्याट भएको डेरी प्रोडक्ट्स खानुपर्छ । एउटा बयस्क मान्छेले दिनमा चिया चम्चाको एक चम्चा नुन खाए पुग्छ । हामीकहाँ नुन बढी खाने प्रचलन छ । यो घातक हो । नुन राखिएको बढी आइटमहरु कम खानुपर्छ । स्याचुरेटेड टोटल फ्याट कम खानुपर्छ । दिनमा लामो लामो पाइला (ब्रिस वाक) कम्तिमा ३० मिनेट हप्ताको ५दिन हिड्नुपर्छ । खाइरहेको औषधि एक्कासी चिकित्सको सल्लाहबिना छोड्नुहुँदैन । मानसिक तनाबबाट टाढा रहने जसको लागि दैनिक रुपमा योगा र ध्यान गर्ने  दैनिक कम्तीमा ६ देखि ८ घन्टा सुत्नुपर्छ । धुम्रपान र मद्यपानबाट टाढा हुनुपर्छ ।